Tuyên truyền kỷ niệm 950 năm Quốc tử giám – Quốc học Việt Nam
Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn coi trọng việc học, chăm lo đào tạo và sử dụng người tài. Quốc Tử Giám ra đời năm 1076 tại kinh đô Thăng Long, đánh dấu bước phát triển quan trọng của nền giáo dục Đại Việt. Trải qua nhiều thế kỷ, những giá trị giáo dục, văn hóa được lưu giữ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám đã trở thành biểu tượng tiêu biểu của truyền thống hiếu học và nền văn hiến Việt Nam.
LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA QUỐC TỬ GIÁM
Dưới triều Lý, cùng với việc củng cố nền độc lập, tự chủ, nhà nước chú trọng xây dựng bộ máy và đào tạo người có học vấn phục vụ đất nước. Năm 1070, vua Lý Thánh Tông cho dựng Văn Miếu tại Thăng Long; năm 1075, triều đình tổ chức khoa thi Nho học đầu tiên; năm 1076, vua Lý Nhân Tông cho lập Quốc Tử Giám. Ba sự kiện gắn bó chặt chẽ, thể hiện bước tiến trong việc tôn vinh đạo học, tổ chức thi tuyển và xây dựng cơ sở đào tạo của nhà nước.
Quốc Tử Giám là trường quốc học đầu tiên của Việt Nam, cơ sở giáo dục ở trung ương do nhà nước tổ chức. Qua các triều Trần, Lê, Mạc và Lê Trung Hưng, nhà trường được tu sửa, mở rộng và duy trì hoạt động trong những điều kiện lịch sử khác nhau. Dưới thời Trần, việc tuyển chọn người học từng bước mở rộng; Chu Văn An được mời giữ chức Tư nghiệp, nêu tấm gương sáng về học vấn, đạo đức và tận tâm với nghề dạy học. Thời Lê sơ, đặc biệt dưới triều Lê Thánh Tông, giáo dục và khoa cử phát triển mạnh; năm 1483 Quốc Tử Giám được mở rộng, năm 1484 bắt đầu dựng bia Tiến sĩ tại Văn Miếu.
Trong nhiều thế kỷ, Quốc Tử Giám góp phần đào tạo đội ngũ trí thức, quan lại có học vấn; khuyến khích việc học trong xã hội và bồi đắp nền tảng học thuật của dân tộc. Nhiều nhà giáo, nhà khoa bảng tiêu biểu gắn với nơi đây, như Chu Văn An, Ngô Sĩ Liên. Hệ thống 82 bia Tiến sĩ ghi danh những người đỗ đạt qua 82 khoa thi từ năm 1442 đến năm 1779, là nguồn tư liệu quý về lịch sử, giáo dục, văn học, nghệ thuật và địa danh Việt Nam.
Trên bia Tiến sĩ khoa Nhâm Tuất năm 1442 có câu nổi tiếng của Thân Nhân Trung: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”. Tư tưởng ấy khẳng định vai trò của nhân tài đối với sự hưng thịnh của đất nước, đồng thời nhắc nhở người có học phải giữ gìn phẩm hạnh và trách nhiệm với cộng đồng. Năm 2010, bia Tiến sĩ được ghi danh vào Danh mục Ký ức thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương; năm 2011 được UNESCO ghi danh ở cấp quốc tế. Năm 2012, Văn Miếu – Quốc Tử Giám được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt; năm 2015, 82 bia Tiến sĩ được công nhận là bảo vật quốc gia. Những ghi nhận này khẳng định giá trị nổi bật của di sản đối với Việt Nam và thế giới.
NHỮNG GIÁ TRỊ TIÊU BIỂU CỦA QUỐC HỌC VIỆT NAM
Một là, truyền thống coi trọng giáo dục và hiền tài. Từ việc lập trường, tổ chức thi tuyển đến tôn vinh người đỗ đạt, cha ông đã thể hiện nhận thức sâu sắc rằng đào tạo, tuyển chọn và sử dụng người tài có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển quốc gia. Bài học “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” vẫn còn nguyên giá trị, đòi hỏi phải phát hiện, bồi dưỡng, trọng dụng người có năng lực, phẩm chất và tinh thần cống hiến.
Hai là, truyền thống hiếu học và ý chí vươn lên bằng tri thức. Việc học được nuôi dưỡng từ gia đình, dòng họ, làng xã đến quốc gia; là con đường mở mang hiểu biết, hoàn thiện bản thân và đóng góp cho xã hội. Kế thừa truyền thống ấy, mỗi người cần đề cao thực học, năng lực tự học, tinh thần học tập suốt đời và vận dụng kiến thức vào công việc, sản xuất, đời sống.
Ba là, truyền thống tôn sư trọng đạo, gắn học vấn với nhân cách. Người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn bồi dưỡng đạo lý, nhân cách và nêu gương cho người học. Tấm gương Chu Văn An cùng những lời răn trên bia Tiến sĩ nhắc nhở mỗi người phải coi trọng cả tài và đức; tri thức, danh vị chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn với phẩm hạnh và trách nhiệm.
Bốn là, tinh thần tự chủ trong tiếp thu và phát triển tri thức. Quốc Tử Giám hình thành trong quá trình Đại Việt tiếp thu Nho học để xây dựng nền giáo dục, khoa cử phù hợp với yêu cầu của quốc gia độc lập. Qua đó, các thế hệ trí thức Việt Nam vừa học hỏi tri thức bên ngoài, vừa phát triển học thuật và bản sắc riêng. Ngày nay, hội nhập và tiếp thu tinh hoa nhân loại cần đi đôi với năng lực nghiên cứu, sáng tạo, tự chủ và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
KẾ THỪA, PHÁT HUY GIÁ TRỊ QUỐC TỬ GIÁM – QUỐC HỌC VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN MỚI
Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, truyền thống hiếu học, trọng dụng nhân tài tiếp tục được kế thừa và phát triển. Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định chống nạn mù chữ là một nhiệm vụ cấp bách, khẳng định: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”. Phong trào Bình dân học vụ đã khơi dậy tinh thần học tập trong toàn dân. Qua các thời kỳ, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.
Trong giai đoạn mới, cần tiếp tục phát triển nền giáo dục vì Nhân dân; thực hiện hiệu quả các chủ trương về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, xây dựng đội ngũ trí thức, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Chú trọng nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển năng lực người học, xây dựng xã hội học tập; khuyến khích tự học, học tập suốt đời, coi trọng thực chất, trung thực, khắc phục bệnh thành tích và tâm lý chạy theo bằng cấp.
Cùng với đào tạo, cần đổi mới việc phát hiện, tuyển chọn, thu hút và trọng dụng nhân tài; bố trí đúng sở trường, giao nhiệm vụ phù hợp, tạo môi trường và điều kiện để trí thức, nhà khoa học, người tài phát huy năng lực, đóng góp thiết thực cho đất nước. Việc tôn vinh phải gắn với trọng dụng, đánh giá bằng kết quả và giá trị cống hiến.
Bảo tồn, phát huy giá trị Văn Miếu – Quốc Tử Giám và hệ thống bia Tiến sĩ là trách nhiệm chung của các cấp, các ngành và Nhân dân. Cần bảo vệ di tích, tư liệu, hiện vật; đẩy mạnh nghiên cứu, giáo dục di sản, quảng bá những giá trị tiêu biểu của nền giáo dục và học thuật Việt Nam. Đồng thời, quan tâm gìn giữ, tôn vinh các di tích, tư liệu và truyền thống giáo dục, khoa bảng tại các địa phương.
Thế hệ trẻ cần phát huy niềm tự hào về truyền thống dân tộc bằng hành động cụ thể: chăm chỉ học tập, rèn luyện nhân cách, trân trọng thầy cô, trung thực trong học tập và nghiên cứu; chủ động nâng cao trình độ chuyên môn, ngoại ngữ, kỹ năng, tư duy độc lập và năng lực sáng tạo. Mỗi thanh niên cần nuôi dưỡng ý chí tự lực, khát vọng vươn lên, sẵn sàng đảm nhận nhiệm vụ khó và cống hiến cho cộng đồng, đất nước.
Kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám – Quốc học Việt Nam (1076 – 2026) là dịp nhìn lại chặng đường lịch sử, tôn vinh các thế hệ nhà giáo, trí thức đã đóng góp cho đất nước; làm sâu sắc truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài của dân tộc. Mỗi cán bộ, đảng viên và người dân, nhất là thế hệ trẻ, cần nâng cao ý thức học tập, rèn luyện, trách nhiệm gìn giữ di sản và phát huy trí tuệ, văn hóa, con người Việt Nam, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới./.
Xem chi tiết Đề cương truyên truyền Tại đây
Thông tin chỉ đạo, điều hành