Buôn lậu, gian lận thương mại và sản xuất, kinh doanh hàng giả là những hành vi vi phạm pháp luật, gây thất thu ngân sách nhà nước, ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh, quyền lợi người tiêu dùng và sức khỏe cộng đồng. Trong đó, tình trạng mua bán, vận chuyển, tàng trữ thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với an ninh, trật tự và sức khỏe nhân dân.

1. Tác hại của thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá mới

Khói thuốc lá chứa nicotine và nhiều hóa chất độc hại, có thể gây nghiện, làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư, tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều bệnh nguy hiểm khác. Người không hút thuốc nhưng thường xuyên hít phải khói thuốc cũng có nguy cơ bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng không phải là sản phẩm an toàn. Các sản phẩm này thường chứa nicotine, hương liệu và nhiều hóa chất có hại; có khả năng gây nghiện, ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, hệ thần kinh, tim mạch và hô hấp, đặc biệt đối với trẻ em, thanh thiếu niên và phụ nữ mang thai. 

Thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả không được cơ quan chức năng kiểm soát đầy đủ về nguồn gốc, thành phần và chất lượng. Người sử dụng có thể tiếp xúc với nguyên liệu kém chất lượng, hóa chất không rõ nguồn gốc và các chất độc hại vượt mức cho phép.

2. Nói không với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng

Từ năm 2025, Việt Nam cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. 

Mỗi người dân, nhất là học sinh, sinh viên và thanh thiếu niên, cần nhận thức rõ:

• Không thử, không sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng dù chỉ một lần.

• Không mua bán, tàng trữ, vận chuyển hoặc quảng cáo các sản phẩm bị cấm.

• Không tiếp tay cho hoạt động mua bán thuốc lá qua mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến.

• Không cho người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình.

• Kịp thời thông báo cho gia đình, nhà trường hoặc cơ quan chức năng khi phát hiện hành vi vi phạm.

3. Các hành vi cần chủ động phòng ngừa, phát hiện và tố giác

Người dân, cơ sở kinh doanh và các tổ chức cần nâng cao cảnh giác đối với những hành vi sau:

• Sản xuất, buôn bán, vận chuyển hoặc tàng trữ thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả.

• Kinh doanh thuốc lá không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp.

• Bán thuốc lá không ghi nhãn hoặc không in cảnh báo sức khỏe đúng quy định.

• Bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi.

• Sử dụng người chưa đủ 18 tuổi để mua thuốc lá.

• Quảng cáo, tiếp thị, tài trợ hoặc khuyến mại thuốc lá trái quy định.

• Sản xuất, nhập khẩu, vận chuyển, chứa chấp, mua bán hoặc sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

• Lợi dụng thương mại điện tử, dịch vụ chuyển phát, mạng xã hội để giao dịch các sản phẩm bị cấm.

4. Một số hình thức xử phạt cần biết

Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, các hành vi vi phạm có thể bị xử phạt như sau: 

Đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng

• Sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng và buộc tiêu hủy sản phẩm vi phạm.

• Chứa chấp người khác sử dụng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng, trừ một số trường hợp quan hệ gia đình được quy định cụ thể. Đối với hành vi vi phạm quy định về thuốc lá

• Hút thuốc tại địa điểm có quy định cấm: Phạt tiền từ 200.000 đồng đến 500.000 đồng.

• Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi sử dụng thuốc lá: Phạt tiền từ 200.000 đồng đến 500.000 đồng.

• Vận động, ép buộc người khác sử dụng thuốc lá hoặc sử dụng người chưa đủ 18 tuổi mua thuốc lá: Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng.

• Không có biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi tại điểm bán: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.

• Bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi; bán thuốc lá không ghi nhãn hoặc không in cảnh báo sức khỏe đúng quy định: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng. 

Đối với thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả và hàng hóa vi phạm

Tùy theo tính chất, số lượng, giá trị hàng hóa và hậu quả của hành vi, người vi phạm có thể bị áp dụng một hoặc nhiều hình thức xử lý:

• Cảnh cáo hoặc phạt tiền.

• Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm.

• Buộc tiêu hủy thuốc lá giả, thuốc lá nhập lậu và hàng hóa không bảo đảm an toàn.

• Buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm.

• Đình chỉ hoạt động kinh doanh hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ có thời hạn.

• Phạt tiền đối với hành vi buôn bán thuốc lá điếu nhập lậu theo số lượng vi phạm; mức phạt đối với cá nhân có thể từ 1.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng trong trường hợp chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

• Hành vi buôn bán hàng giả có thể bị phạt đến 70.000.000 đồng; hành vi sản xuất hàng giả có thể bị phạt đến 100.000.000 đồng đối với cá nhân, tùy giá trị và tính chất hàng hóa. Mức phạt đối với tổ chức thông thường bằng hai lần mức phạt đối với cá nhân. 

Trường hợp hành vi buôn lậu, sản xuất, buôn bán, tàng trữ hoặc vận chuyển hàng cấm, hàng giả có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị phạt tiền, phạt tù và áp dụng các hình phạt bổ sung theo quy định.

5. Trách nhiệm của cơ sở kinh doanh và người dân

Các cơ sở kinh doanh cần:

• Chỉ kinh doanh hàng hóa có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.

• Kiểm tra hóa đơn, chứng từ và tem thuốc lá trước khi nhập hàng.

• Không kinh doanh thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

• Không bán hoặc cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi.

• Niêm yết biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi tại điểm bán.

• Phối hợp cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Người tiêu dùng cần lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc hợp pháp; không mua hàng giá rẻ bất thường, không rõ xuất xứ; không tiếp tay cho các đối tượng buôn lậu, sản xuất và kinh doanh hàng giả.

Không sản xuất, không kinh doanh, không vận chuyển, không tàng trữ và không sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Không mua bán, tiếp tay cho thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả và hàng hóa không rõ nguồn gốc.

Mỗi người dân là một tuyên truyền viên, một người tiêu dùng thông thái và một mắt xích quan trọng trong công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả.

Vì sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng, hãy nói không với thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá có hại!